آشنایی با آثار تاریخی ایرانی ثبت شده در فهرست یونسکو

سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی سازمان ملل متحد (یونسکو) با کشورهای سراسر جهان جهت شناخت و حفظ مکان های فرهنگی و طبیعی به عنوان بخشی از میراث مشترک بشری همکاری میکند.
یونسکو در سال 1972 کنوانسیون مربوط به حفاظت از میراث فرهنگی و طبیعی جهان را تصویب کرد.
از آن پس، 191 کشور این معاهده را تصویب کرده اند و در حال حاضر 1007 اثر در لیست وجود دارد - 779 اثر فرهنگی، 197 اثر طبیعی و 31 مورد ترکیبی از هر دو است.
بر اساس اطلاعات destinationIran، بسیاری از بناهای تاریخی ایران مستحق عضویت در لیست میراث جهانی می باشند. هیئت نمایندگی ایران در یونسکو دهها مورد مستند دارد که در لیست انتظار ثبت شده اند.
در اینجا، با تمامی آثار ایرانی که تاکنون در یونسکو ثبت شده اند آشنا خواهید شد:
  1. چغازنبیل، استان خوزستان
خرابه های شهر ایلام، که توسط سه دیوار بلند احاطه شده اند در چغازنبیل یافت می شوند.  ساخت این شهر در سال 1250 میلادی، با وجود آجرهای استفاده شده در مکان پس از حمله ی آشوریان ناتمام باقی ماند.

  1. تخت جمشید، در استان فارس
تخت جمشید پایتخت امپراتوری هخامنشی است که توسط داریوش در سال 518 پیش از میلاد ساخته شده است. این بنا بر روی تراس نیمه مصنوعی و نیمه طبیعی بسیار بزرگی ساخته شده است، که در آن پادشاه پادشاهان، قصر عظیمی را با الهام از مدل های بین النهرینی بنا کرد. اهمیت و کیفیت خرابه های تاریخی این بنا، آن را تبدیل به یک مکان باستانی منحصر به فرد کرده است.

  1. میدان امام، استان اصفهان
این میدان در آغاز قرن هفدهم توسط شاه عباس اول ساخته شد، و توسط چند بنای تاریخی با دویست حجره ی دو طبقه، مسجد شاه (امام)، مسجد شیخ لطف الله، سردر قیصریه و کاخ تیموریان احاطه شده است. که در طول دوره صفویه به عنوان سندی برای سطح زندگی اجتماعی و فرهنگی مردم ایران به شمار می روند.

  1. - تخت سلیمان، استان آذربایجان غربی
    محوطه ی تاریخی تخت سلیمان در شمال غربی ایران در دره ای که دارای کوه آتشفشان است واقع شده است. این محوطه شامل پناهگاه زرتشتیان است که تا حدی در دوره ی الخانده (مغول) (قرن 13) بازسازی شده است و همچنین معبدی در دوره ساسانی (سده های پنجم و هفتم) است که به آناهیتا هدیه داده شده است. این مکان از اهمیت نمادین برخوردار است. طراحی های معبد آتش، کاخ و طرح کلی آن به طور گسترده ای بر پیشرفت معماری اسلامی تاثیر گذاشته است.
 
  1. پاسارگاد، استان فارس
پاسارگاد اولین پایتخت سلطنت امپراطوری هخامنشی بود که توسط کورش کبیر دوم در قرن ششم تاسیس شد. کاخ ها، باغ ها و آرامگاه کوروش نمونه های برجسته ای از اولین مرحله ی هنر معماری سلطنتی هخامنشیان و شواهدی اسنتثنائی از تمدن ایرانی است. بقایای قابل توجهی در این مجموعه ی 160 هکتاری وجود دارد که عبارتند از: آرامگاه سلطنتی کوروش بزرگ؛ باغ سلطنتی پاسارگاد، کاخ دروازه، پل، کاخ بارعام، کاخ اختصاصی، دو کوشک، آب ماهای باغ شاهی، آراگاه کمبوجیه، استحکامات دفاعی تل تخت، کاروانسرای مظفری، محوطهٔ مقدس و تنگه بلاغی. پاسارگاد پایتخت اولین امپراتوری چند فرهنگی در آسیای غربی بود.
  1.  بم و فضای فرهنگی آن
    بم در بخش بیابانی لبه ی جنوبی فلات بالای ایران واقع شده است. بنا به روایات متعدد، این شهرمربوط به دوران اشکانی و یا هخامنشی است. اوج شادابی آن از قرن هفتم تا یازدهم بود، این شهر در مجاورت جاده ی ابریشم بود به همین دلیل برای تولید پوشاک ابریشم و پنبه شناخته شده بود. زندگی درآن شهر وابسته به  کانال های آبیاری زیرزمینی و قنات بود. ارگ بم نمونه ای برجسته از یک برج مستحکم قرون وسطی است که با تکنیک بومی با استفاده از لایه های خاکی (چاینه) ساخته شده است.
 
  1.  سلطانیه، استان زنجان
    مقبره محمد خدابنده­ی الجایتو در سالهای 1302تا 1312 در شهر سلطانیه، پایتخت سلسله ی ایلخانیان، توسط مغولها ساخته شد. سلطانیه یکی از برجسته ترین دستاوردهای معماری فارسی و یک بنای مهم در توسعه معماری اسلامی به شمار می رود. ساختمان هشت ضلعی آن با یک گنبد بلند 50 متری پوشانده شده است. رنگ گنبد آبی فیروزه ای است که با هشت هکتار از مناره های باریک احاطه شده است. تزئین داخلی آرامگاه نیز برجسته است و محققانی مانند پاپ A.U. این بنا را به " تاج محل" تشبیه کرده اند.
 
  1. بیستون، استان کرمانشاه
    بیستون در امتداد مسیر تجاری قدیمی واقع شده است که فلات بزرگ ایران را به بین النهرین متصل می کند و کهن ترین آثار موجود در این محوطه متعلق به دوران پارینه ی سنگی میانی و جدیدترین آنها مربوط به دوران هخامنشی، ساسانیان و ایلخانی است. بنای اصلی این مکان باستانی، کتیبه ای است که توسط داریوش کبیر دوم (در زمانی که او به تخت پادشاهی امپراتوری ایران، در سال 521 پیش از میلاد نشست) دستور داده شده که نوشته شود، در روایات و اخبار قرون وسطی و معاصر، مضمون و معنای کتیبه‌های داریوش روشن نبوده‌است. گرچه کتیبه بیستون برای مدتها یادگار پادشاه بزرگ ایران بوده، از آنجا که خواندن آن آسان نبوده و بعلاوه خط میخی نیز در پایان سلطنت هخامنشیان بکلی فراموش شده بود، به همین دلیل مضمون و معنای این کتیبه حتی برای رزم‌آوران اسکندر مقدونی نیز بسیار مشکل بوده‌است. موقعیت خاص صخره ی بیستون که در کنار جاده ی کاروان‌ رو در ارتفاع بالا، بالای جلگه‌ای وسیع و حاصل‌خیز، باعث شده است به عنوان مکانی مقدس و قابل احترام به شمار رود. ازینرو داریوش این محل را برای نقش کتیبه ی خود برگزیده است.
 
  1. مجموعه ی کلیساهای ارامنه ی آذربایجان، استان های آذربایجان غربی و شرقی
این مجموعه ی ماندگار ارامنه در شمال غرب کشور واقع است و شامل سه گروه اعتقادی، کلیسای سنت تدئوس، استفانوس و زور زور است. قدیمی ترین سازه ها سنت تدئوس است که قدمت آن به قرن هفتم می رسد. این اثر نمونه ای با ارزش جهانی از سنت معماری و تزئین ارمنی است. این بنا نشان دهنده ی مبادلات بسیار مهم با سایر فرهنگ های منطقه ای به ویژه مناطق بیزانس، ارتدوکس و فارس می باشد. کلیساها در حاشیه جنوب شرقی منطقه اصلی فضای فرهنگی ارمنی قرار گرفته و مرکز مهمی برای انتشار این فرهنگ در منطقه بوده است. ساکنین ارمنی آخرین بقایای این فرهنگ هستند که همچنان در رضایت به سر می برند. علاوه بر این، به عنوان مکان های زیارتی، قرن ها گروه های مسیحی شاهد سنت های مذهبی بوده اند.
  1. سازه های آبی شوشتر، استان خوزستان
این سازه به زمان قرن پنجم پیش از میلاد در زمان داریوش کبیر بازمی گردد. این سازه شامل دو کانال انحرافی اصلی در رودخانه ی کارون است. یکی از این کانال ها گرگر نام دارد که هنوز در حال آبرسانی به شهر شوشتر از طریق مجموعه تونل هایی که آب را به آسیاب ها هدایت می کنند است. در آنجا صخره های تماشایی وجودردارد که آب از آن ها به داخل حوضچه هایی در پایین آن سرازیر می شود. سپس آب از آن وارد دشتی واقع در جنوب شهرستان می شود که به آبیاری گیاهان و کشاورزی در اراضی آن به مساحت 40،000 هکتار (معروف به دشت میانه بهشت) کمک می کند. مجموعه ی آسیاب ها، پل ها و آبشارهای شوشتر، مسجد جامع، قلعه ی سلاسل و بقعه براء بن مالک از مجموعه آثار این محوطه هستند.
 
 
 
  1. آرامگاه شیخ صفی الدین اردبیلی، استان اردبیل
مجموعه نفیس بقعه شیخ صفی الدین به نام عارف معروف شیخ صفی الدین اردبیل، جد پادشاهان صفوی، در اوایل قرن 16ام  است. این اثر در اواخر قرن هجدهم به دست فرزند وی صدرالدین موسی بنا شد. در این مکان معنوی معماری سنتی ایرانی به چشم میخورد. از این فضا حداکثر استفاده شده است، به طوریکه کتابخانه،ی مسجد، مدرسه، مازولایا،  مخزن،  بیمارستان، آشپزخانه،  نانوایی، و چندین دفتر ساخته شده است. مسیری در این محوطه وجود دارد که به حرم شیخ منتهی می شود که به هفت قسمت تقسیم شده است ، که نشاندهنده ی هفت مرحله از عرفان صوفی است. همچنین توسط هشت دروازه جدا شده اند که هشت نگرش صوفی را نشان می دهند. این مجموعه شامل نمازخانه و منزلی با زیبایی و تزئینی غنی و همچنین مجموعه ای قابل توجه از مصنوعات عتیقه ای می باشد. این مجموعه  دارای عناصر نادر معماری اسلامی قرون وسطایی است.
  1. مجموعه ی تاریخی بازار تبریز، استان آذربایجان شرقی
تبریز از دوران باستان محل تبادل فرهنگی و ازمهمترین مراکز تجاری در جاده ابریشم بشمار می رفت. این بازارچه شامل مجموعه ای از ساختمان های متصل، سازه های سر پوشیده آجری، ساختمان ها و محوطه هایی برای کاربردهای مختلف است. تبریز و بازارچه اش در قرن 13 میلادی (زمانیکه این شهر پایتخت پادشاهی صفوی شد) پررونق و معروف بود. این شهر در قرن شانزدهم، موقعیت خود را از دست داد، اما تا پایان قرن 18، با گسترش قدرت عثمانی، همچنان به عنوان مرکز تجاری مهم محسوب می شد. این بازارچه یکی از کامل ترین نمونه های سیستم تجاری و فرهنگی سنتی ایران است.
  1. باغ های ایرانی
این باغها شامل نه باغ در بسیاری از استان ها است. تنوع طراحی های باغ های ایرانی که براساس شرایط آب و هوایی مختلف با حفظ اصول به تصویر کشیده شده اند که در قرن ششم قبل از میلاد در زمان کوروش کبیر ساخته شده است. تمامی از چهار عنصر اصلی زرتشتی ،آسمان، زمین آب و گیاهان، تشکیل شده اند. این باغ ها به دوره های مختلف از قرن ششم قبل از میلاد متعلق هستند، همچنین شامل ساختمان ها، سالن ها و دیوارها، و نیز سیستم های آبیاری پیچیده هستند. در این آثار از هنر طراحی باغ های هند و اسپانیا نیز الهام گرفته اند.
  1. برج گنبد قابوس، استان گلستان
گنبد قابوس بنایی تاریخی از سده چهارم هجری است که در شهر گنبد کاووس، شمال ایران در استان گلستان واقع شده است، که برای قاسم ابن وسمگير، حاکم زياريد ، در نزديکي خرابه هاي شهر قديم جورجان،  ساخته شده است. و نشان دهند ی تبادل فرهنگي بين عشاير آسياي مرکزي و تمدن باستان ايران است. این برج تنها باقیمانده ی جورجان، مرکز سابق علم و هنر است که در طول تهاجم مغول ها در قرن 14 و 15 نابود شد. این یک نمونه ی نوآوری برجسته و تکنولوژیکی  از معماری اسلامی است که از ساختمان ساکر در ایران، آناتولی و آسیای مرکزی تاثیر گرفته است. این بنا بلندترین برج تمام آجری جهان به‌شمار می‌آید که بر فراز تپه‌ای خاکی که قریب پانزده متر از سطح زمین بالاتر است قرار دارد. این بنا دارای اشکال هندسی پیچیده ای است. بالای سقف آن به شکر مخروطی با قطر 17-15.5 متر است که نشان دهنده ی پیشرفت ریاضیات و علم در جهان اسلام در بهارهزاره اول پس از میلاد  است.
  1. مسجد جامع اصفهان، استان اصفهان
مسجد جامع ("مسجد جمعه") از مهم‌ترین و قدیمی‌ترین ابنیه مذهبی ایران است. این مسجد مجموعه تاریخی وسعیی را به ابعاد ۱۷۰ در ۱۴۰ متر در شمال شرقی اصفهان و کنار میدان کهن به تصویر می کشد.این مسجد به عنوان تصویری از تکامل معماری مسجد در طول دوازده قرن می باشد. این بنای به جا مانده نمونه ی اولیه از نوع خود است و بعدها برای طرح های بعدی مسجد در سراسر آسیای میانه از آن استفاده شد. این محوطه بیش از 20000 متر مربع را پوشش می دهد که اولین بنای اسلامی است که دارای چهار ایوانی شبستان‌ها است. سبک معماری مسجد شیوه رازی است. مسجد جامع اصفهان منعکس کننده ی هنر بیزانس و کلاسیک در قالب یک بنای سنتی و اسلامی است.
  1. کاخ گلستان، استان تهران
کاخ با شکوه گلستان شاهکار عصر قاجار است که تجسم ادغام موفقیت آمیز صنایع دستی و معماری ایرانی با تأثیرات غربی است. کاخ های دیواره ای که یکی از قدیمی ترین گروه ساختمان ها در شهر تهران بود، تبدیل به محل سکونت خانواده و رؤسای قاجار شد. قاجار در سال 1779 به قدرت رسید و تهران را پایتخت کشور ساخت. این نمونه سبک جدید از هنرهای سنتی، صنایع دستی و عناصر معماری و فن آوری قرن هجدهم است.
  1. شهر سوخته، استان سیستان و بلوچستان
شهر سوخته نام بقایای دولت شهری باستانی در ایران است که روی آبرفت‌های مصب رودخانه هیرمند به دریاچه هامون بنا شده بود. دوره ی بنای این شهر بزرگ با عصر برنز تمدن جیرفت مقارن است که نشان دهنده ی اولین جوامع پیچیده در شرق ایران است و ایرانیان در حدود ۶۰۰۰ سال پیش در طول چهارده دوره ی اصلی تا سال 1800 قبل از میلاد  در این شهر زندگی می‌کرده‌اند. شهر سوخته ۲۸۰ هکتار وسعت دارد.این شهر دارای پنج قسمت اصلی بوده که شامل بخش مسکونی؛ بخش‌های مرکزی؛ منطقه صنعتی؛ بناهای یادمانی؛ و گورستان است که به صورت تپه‌های متوالی و پیوسته واقع شده‌اند.
  1. میمند، استان کرمان
میمند یک منطقه ی مستقل و نیمه خشک است که در انتهای دره ی جنوبی کوه های مرکزی ایران قرار دارد. نیمی از روستاییان کشاورز و نیمی دیگر عشایر هستند. آنها حیوانات خود را در فصل بهار و پاییز به مراتع کوهستانی می برند و درآنجا ساکن می شوند. و در طول ماه های زمستان، در زیر دره ها در غارهای دستکند زندگی می کنند.
  1. شوش، استان خوزستان
شهر باستانی شوش در جنوب غربی ایران، در قسمت تحتانی کوه های زاگرس واقع شده است. این منطقه شامل گروهی از قبرهای باستانی در قسمت شرقی رودخانه شاور است و کاخ اردشیر که در مقابل رودخانه قرار گرفته است. بناهای معماری کاشان شامل سازه های اداری و مسکونی می باشند. شوش دارای چندین لایه از شهرک های مجاور مسکونی از اواخر هزاره 5 ام قبل از میلاد تا قرن سیزدهم  می باشد. این محوطه نمایانگر سنت های فرهنگی ایلامی، فارس و پارت می باشد، که اکثر آن ناپدید شده است.

ثبت دیدگاه

Captcha Image